Bel Fıtığı (Lomber Disk Hernisi): Ne Zaman Ameliyat Gerekir?

Omurları birbirinden ayıran diskler, dışta sağlam lifli bir halka ve içte jel kıvamında bir çekirdekten oluşur. Bu yapı yastık gibi davranarak omurgaya binen yükü dağıtır. Dış halkada oluşan bir yırtıktan iç çekirdeğin taşması ve omurilik kanalına doğru bası yapmasına disk hernisi, halk arasındaki adıyla bel fıtığı denir.

Fıtık en sık belin alt iki seviyesinde görülür ve buradan çıkan sinir kökleri bacağa gittiği için yakınmalar çoğu zaman belde değil, bacakta kendini gösterir.

Belirtiler

• Kalçadan başlayıp uyluk arkası boyunca bacağa, bazen ayağa kadar inen ağrı (siyatik)
• Öksürme, hapşırma ve ıkınmayla artan ağrı
• Bacakta ya da ayakta uyuşma, karıncalanma
• Ayak bileğini yukarı kaldırmakta ya da parmak ucunda yükselmekte güçlük
• Uzun oturmakla artan, yürümekle ya da uzanmakla değişen şikâyetler
• Belde hareket kısıtlılığı ve kas spazmı

Gecikmeden başvurulması gereken belirtiler: makat ve iç uyluk bölgesinde uyuşma, idrar ya da dışkı kaçırma veya idrar yapamama, iki bacakta birden hızla artan güç kaybı. Bu tablo, sinir köklerinin toplu olarak baskı altında kaldığını gösterebilir ve acil değerlendirme gerektirir.

Tanı

Tanının temeli hikâye ve nörolojik muayenedir: ağrının yayıldığı hat, kas gücü, refleksler ve his değişiklikleri hangi sinir kökünün etkilendiğini gösterir. MR, diski ve sinir köklerini en ayrıntılı biçimde gösteren incelemedir. Röntgen diski göstermez ama omurga dizilimi ve kemik yapı hakkında bilgi verir; gerekli görüldüğünde sinir iletim çalışmaları eklenir.

Burada önemli bir nokta vardır: MR'daki fıtık her zaman ağrının kaynağı değildir. Hiç şikâyeti olmayan kişilerin görüntülemelerinde de disk taşmaları bulunabilir. Bu nedenle tedavi karar MR'a değil, muayene bulgularıyla görüntülemenin birlikte değerlendirilmesine dayanır. Bel ağrısının fıtık dışı nedenlerini bel ağrısı yazımızda ele aldık.

Ameliyatsız Tedavi: İlk Basamak

Bel fıtıklarının büyük bölümü cerrahi gerektirmeden düzelir; taşan disk dokusu zamanla küçülebilir ve şikâyetler haftalar içinde geriler. Bu dönemde izlenen yol şudur:

• Göreli dinlenme: Uzun süreli yatak istirahati önerilmez — birkaç günü aşan hareketsizlik iyileşmeyi geciktirir. Ağrı sınırında hareketli kalmak esastır
• İlaç tedavisi: Hekimin uygun gördüğü ağrı ve kas gevşetici tedavi
• Fizik tedavi ve egzersiz: Gövde derin kaslarını çalıştıran, belin yükünü azaltan program
• Günlük yaşam düzenlemesi: Ağır kaldırmaktan kaçınma, kaldırırken dizden çökme, uzun oturuşları bölme, oturma düzeninin gözden geçirilmesi
• Kilo yönetimi ve düzenli yürüyüş
• Enjeksiyon tedavileri: Seçilmiş hastalarda, ağrının denetlenemediği dönemde görüntüleme eşliğinde uygulanabilir

Cerrahi Kararı

Ameliyat, fıtığın büyüklüğüne değil hastanın tablosuna göre gündeme gelir. Genel olarak değerlendirilen ölçütler şunlardır:

• Yeterli süre ve nitelikte uygulanan ameliyatsız tedaviye rağmen sürene, günlük yaşamı kısıtlayan bacak ağrısı
• Muayenede saptanan ve ilerleyen kas güç kaybı
• Sinir köklerinin toplu baskısını düşündüren acil tablolar
• Ağrının uykuyu ve çalışma düzenini sürekli bölmesi

Günümüzde uygulanan yöntemlerde amaç, sinire bası yapan disk parçasının en az doku hasarıyla uzaklaştırılmasıdır. Mikroskop ya da endoskop yardımıyla küçük bir kesiden yapılan girişimlerde kas dokusu korunur ve iyileşme hızlanır. Uygulanan yöntemler hakkında ayrıntılı bilgi omurga cerrahisi sayfamızda yer alır.

Bel fıtığı ameliyatı, bacağa vuran ağrıyı gidermede genellikle iyi sonuç verir; ancak yıllardır süren bel ağrısının tek başına ameliyatla çözülmesi beklenmemelidir. Ameliyattan ne beklendiği, karar aşamasında açıkça konuşulmalıdır.

Ameliyat Sonrası

Hastalar çoğu zaman aynı gün ya da ertesi gün ayağa kalkar. İlk haftalarda ağır kaldırmak, uzun süre oturmak ve gövdeyi zorlayan dönme hareketlerinden kaçınılır. Yürüyüş erken başlatılır; gövde kaslarını güçlendiren egzersizler hekimin belirlediği zamanda programa eklenir. Masa başı işe dönüş genellikle birkaç hafta içinde, bedensel güç gerektiren işlere dönüş daha geç olur.

Tekrarı Önlemek

• Gövde ve karın kaslarını düzenli çalıştırın — belin başlıca desteği kendi kas korsesidir
• Ağırlığı dizlerinizden çökerek, gövdenizi döndürmeden kaldırın
• Oturma düzeninizi gözden geçirin; her yarım saatte ayağa kalkın
• Kilo kontrolü sağlayın ve sigarayı bırakın — sigara disk beslenmesini olumsuz etkiler
• Yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi belin yükünü azaltan aktiviteleri sürdürün

Aynı mekanizmanın boyundaki karşılığı için boyun fıtığı yazımıza bakabilirsiniz.