Aşil Tendonu Sorunları: Tendinit mi, Yırtık mı?
Aşil tendonu vücudun en güçlü tendonudur; ama yıllar içinde sinsi bir yıpranmayla ya da tek bir hamlede kopmayla karşımıza çıkabilir. İki tablo birbirinden çok farklıdır.
Eklem kıkırdağı, kemik uçlarını kaplayan birkaç milimetrelik parlak beyaz bir dokudur. Buz kadar kaygan yüzeyi sayesinde eklem yüzeyleri neredeyse sürtünmesiz kayar; aynı zamanda darbeyi emerek kemiği korur. Bu dokunun en önemli özelliği ise damarsız olmasıdır: beslenmesini eklem sıvısından sağlar. Damarı olmadığı için kendini onarma yeteneği çok sınırlıdır — bir kesikte olduğu gibi kanayıp iyileşemez.
Bu nedenle dizdeki sınırlı bir kıkırdak hasarı önemsiz bir bulgu değildir. Yük dağılımı bozulduğunda çevresindeki sağlam kıkırdak da zorlanmaya başlar ve tablo zamanla yaygın kireçlenmeye ilerleyebilir.
Nasıl Oluşur?
- Travma: Ani dönme hareketi, diz üstüne düşme ya da doğrudan darbe kıkırdaktan bir parça koparabilir
- Bağ ve menisküs yaralanmalarıyla birlikte: Ön çapraz bağ yırtıklarına ve menisküs yırtıklarına sıklıkla kıkırdak hasarı eşlik eder
- Diziliş bozukluğu: Bacağın içe ya da dışa eğri olması, yükü dizin bir bölümünde toplar
- Diz kapağının yolundan sapması: Diz ön yüzündeki kıkırdağın yıpranmasına yol açar — ayrıntılar diz kapağı ağrısı yazımızda
- Osteokondritis dissekans: Genç yaşta, kıkırdak ve altındaki kemiğin küçük bir bölümünün beslenmesinin bozulmasıyla ortaya çıkan tablo
Belirtiler
Kıkırdak dokusunda sinir ucu bulunmaz; bu yüzden hasarın kendisi doğrudan ağrı üretmez. Yakınmalar, hasarın çevre dokularda yarattığı sonuçlardan doğar:
- Aktiviteyle artan, dinlenmeyle azalan derin diz ağrısı
- Zaman zaman tekrarlayan şişlik — özellikle zorlayıcı aktiviteden sonraki gün
- Takılma, sürtünme hissi ya da eklem içinde bir şeyin oynadığı duygusu
- Kopan parça eklem içinde serbest kaldıysa ani kilitlenme
- Merdiven inip çıkmada ve çömelmede zorlanma
Tekrarlayan diz şişliği, "geçti-geçiyor" diye izlenmemesi gereken bir bulgudur. Eklem içinde devam eden bir sorunun en güvenilir işaretlerinden biridir.
Tanı
Muayenede ağrının yeri, eklemde sıvı olup olmadığı, diz hareket açıklığı ve bağların durumu değerlendirilir. Röntgen kıkırdağı doğrudan göstermez; ancak eklem aralığındaki daralmayı ve diziliş bozukluğunu ortaya koyarak dolaylı bilgi verir. Kıkırdak hasarının yerini ve derinliğini gösteren asıl inceleme MR'dır. Bazı olgularda hasarın gerçek boyutu ancak eklem içinin kamerayla görüntülendiği artroskopi sırasında netleşir.
Her Kıkırdak Hasarı Ameliyat Gerektirmez
Küçük ve yüzeyel lezyonların önemli bir bölümü ameliyatsız izlenir. Bu yaklaşımın hedefi hasarlı bölgeye binen yükü azaltmak ve dizi çevreleyen kas desteğini artırmaktır:
- Uyluk ön ve arka kaslarıyla kalça çevresi kaslarına yönelik güçlendirme programı
- Kilo yönetimi — dize binen yükün doğrudan azaltılması
- Darbe içermeyen aktivitelere yönelme: bisiklet, yüzme, eliptik
- Diziliş bozukluğu varsa uygun tabanlık ya da dizlik desteği
- Hekimin uygun gördüğü ağrı yönetimi ve seçilmiş olgularda eklem içi enjeksiyonlar
Cerrahi Yöntemler
Cerrahi kararında lezyonun boyutu, derinliği, yeri, hastanın yaşı ve aktivite düzeyi birlikte değerlendirilir. Sık kullanılan yaklaşımlar şunlardır:
Artroskopik temizleme ve düzeltme
Eklem içinde takılmaya yol açan yırtık kıkırdak kenarları ve serbest parçalar temizlenir. Mekanik belirtileri (kilitlenme, takılma) olan hastalarda rahatlama sağlar; kıkırdağı yeniden oluşturmaz.
Kemik iliği uyarımı (mikrokırık ve benzeri yöntemler)
Hasarlı alanın altındaki kemikte açılan küçük deliklerle kemik iliğinden gelen hücrelerin bölgeye ulaşması sağlanır. Oluşan doku, doğal kıkırdaktan farklı yapıdadır ve dayanıklılığı sınırlıdır; bu nedenle daha çok küçük lezyonlarda tercih edilir.
Kıkırdak nakli yöntemleri
Dizin yük almayan bölgesinden alınan kıkırdak-kemik silindirlerinin hasarlı alana yerleştirilmesi (mozaikplasti) ya da uygun olgularda hücre kültürüne dayalı yöntemler kullanılabilir. Bu yöntemler seçilmiş hastalarda, belirli lezyon boyutlarında gündeme gelir.
Yükü kaydıran girişimler
Diziliş bozukluğu belirginse, yalnızca kıkırdağı onarmak yeterli olmaz. Kemikten yapılan düzeltmelerle yük hasarlı bölümden sağlam bölüme kaydırılır. Hasar dizin tek bölümüyle sınırlıysa ve ileri evredeyse kısmi diz protezi de değerlendirilebilir.
Kıkırdak onarımı sonrası rehabilitasyon, ameliyatın kendisi kadar belirleyicidir. Yeni oluşan dokunun olgunlaşması aylar sürer; bu süre boyunca yük verme ve hareket programına uyulması gerekir.
İyileşme Süreci
Uygulanan yönteme göre değişmekle birlikte, kıkırdak onarımı sonrasında ilk haftalarda yük verme kısıtlanır ve eklem hareketi kontrollü biçimde sürdürülür. Günlük aktivitelere dönüş genellikle haftalarla, spora dönüş ise aylarla ölçülür. Diz ağrısının diğer nedenlerini diz ağrısı ve menisküs yırtığı yazılarımızda ele aldık; ileri evre kıkırdak kaybında izlenen yol için diz kireçlenmesi sayfamıza bakabilirsiniz.
Tıbbi Bilgilendirme: Bu sayfadaki içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Kişiye özel tanı ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
