
Arka çapraz bağ, dizin ortasında ön çapraz bağla çarpı biçiminde kesişen iki ana bağdan biridir ve kaval kemiğinin uyluk kemiğine göre geriye kaymasını engeller. Ön çapraz bağdan daha kalın ve güçlüdür; bu nedenle daha seyrek yaralanır. En tipik yaralanma biçimi, trafik kazasında bükülü dizin ön panele çarpmasıdır; futbol, basketbol ve kayak gibi sporlarda bükülü diz üzerine düşme ya da dizin aşırı geriye bükülmesi de bağı yırtabilir. Yaralanma tek başına olabileceği gibi, özellikle yüksek enerjili kazalarda dizin diğer bağları, menisküsler ve kıkırdakla birlikte de hasar görebilir.
Belirtiler
- Hafif ya da orta ağrı ve şişlik: Ön çapraz bağ yırtığına göre genellikle daha az şişlik olur; hasta çoğu zaman yürüyebildiği için yaralanmayı hafife alır.
- Diz arkasında ağrı: Özellikle çömelirken ya da diz çökerken dizin arkasında hissedilen ağrı ve hassasiyet.
- Güvensizlik hissi: Merdiven inerken, yokuş aşağı yürürken ya da hızlı yön değiştirirken dizin oynuyormuş gibi hissetmesi.
- Kaval kemiği önünde morarma: Kaza sonrasında diz kapağının hemen altında sıyrık ya da morluk olması, darbenin bu bölgeden geldiğini gösteren önemli bir ipucudur.
Kaza ya da ciddi bir düşmeden sonra dizde belirgin şekil bozukluğu, ayakta soğukluk, solukluk, uyuşma ya da ayağı oynatamama dizin çıkmış olabileceğini ve diz arkasındaki damar ya da sinirin zarar görmüş olabileceğini düşündürür; bu durum acildir ve beklemeden acil servise başvurulmalıdır.
Tanı
Muayenede hasta sırtüstü yatarken diz bükülür; kaval kemiğinin yandan bakıldığında geriye doğru düşmesi ve geriye itildiğinde fazla kayması arka çapraz bağ yetmezliğini gösterir. Röntgen, bağın kemikten küçük bir kemik parçasıyla birlikte koptuğu durumları ve eşlik eden kırıkları ortaya koyar. MR ise yırtığın derecesini ve menisküs, kıkırdak ya da diğer bağlardaki eşlik eden hasarı gösterir. Arka çapraz bağ uzamış bir hâlde iyileşebildiği için, eski yaralanmalarda MR'da bağ bütün görünse bile gevşeklik sürebilir; bu nedenle karar muayene bulgularıyla birlikte verilir.
Tedavi
Ön çapraz bağdan farklı olarak arka çapraz bağ kendiliğinden iyileşme eğilimi gösterir; bu yüzden tek başına olan kısmi ve birçok tam yırtık ameliyatsız tedavi edilir. İlk haftalarda kaval kemiğinin geriye düşmesini önleyen özel bir dizlik kullanılabilir. Tedavinin temeli, kaval kemiğini önde tutan uyluk ön kaslarının (kuadriseps) güçlendirildiği fizik tedavi programıdır; spora dönüş genellikle birkaç ay içinde, kas gücü ve diz kontrolü yeterli düzeye geldiğinde mümkün olur. Bağın kemik parçasıyla birlikte koptuğu durumlarda, dizin birden fazla bağının yırtıldığı yaralanmalarda ve ameliyatsız tedaviye rağmen günlük yaşamı ya da sporu kısıtlayan gevşeklik sürdüğünde bağ artroskopik yöntemle yeniden oluşturulur. Tedavi edilmeyen belirgin gevşeklik yıllar içinde diz kapağı arkasında ve dizin iç bölmesinde kıkırdak yıpranmasına yol açabileceği için düzenli kontrol önemlidir. Dizdeki diğer bağ yaralanmaları için ön çapraz bağ ve diz iç yan bağ yazılarımıza göz atabilirsiniz.
Tıbbi Bilgilendirme: Bu sayfadaki içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Kişiye özel tanı ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.