Kemik Kırığı Nasıl İyileşir? Alçı, Platin ve Sonrasındaki Süreç

Kırık, kemiğin bütünlüğünün kısmen ya da tamamen bozulmasıdır. Çoğu kişi kırığı tek bir olay gibi düşünür; oysa asıl belirleyici olan kırıktan sonraki haftalardır. Kemik, doğru koşullar sağlandığında kendini onaran ender dokulardan biridir. Hekimin görevi bu onarımın önündeki engelleri kaldırmak ve kemiği doğru pozisyonda tutmaktır.

Kemik Nasıl Kaynar?

Kırık iyileşmesi birbirini izleyen dönemlerde ilerler:

• İlk günler — kanama ve iltihabi yanıt: Kırık uçları arasında pıhtı oluşur, onarım hücreleri bölgeye çağrılır. Bu dönemde ağrı ve şişlik en belirgin hâldedir.
• 2–6. haftalar — yumuşak nasır (kallus): Kırık uçlarını kıkırdak benzeri bir doku sarar. Kemik henüz yük taşıyacak sağlamlıkta değildir.
• 6–12. haftalar — sert nasır: Yumuşak doku kemikleşmeye başlar; röntgende kaynama işaretleri görülür hâle gelir.
• Aylar–yıllar — yeniden şekillenme: Kemik, üzerine binen yüke göre iç yapısını yeniden düzenler ve normal biçimine yaklaşır.

Röntgende kaynama görülmesi ile kemiğin eski dayanıklılığına ulaşması aynı şey değildir. Ağrının geçmiş olması da tek başına "kemik hazır" anlamına gelmez; yüklenme takvimini hekiminiz belirler.

Alçı mı, Ameliyat mı?

Bu karar kırığın kendisine olduğu kadar hastaya da bağlıdır. Kırık uçları yerinden ayrılmamışsa, eklem yüzeyini bozmuyorsa ve dışarıdan sabitleme ile pozisyon korunabiliyorsa alçı ya da atel yeterli olabilir. Buna karşılık şu durumlarda cerrahi sabitleme (plak-vida, çivi, dıştan sabitleyici) gündeme gelir:

• Kırık uçları belirgin şekilde yer değiştirmişse ve kapalı yöntemle düzeltilip korunamıyorsa
• Kırık hattı eklem yüzeyini içine alıyorsa (yüzeydeki basamaklanma ileride kireçlenmeye zemin hazırlar)
• Açık kırıksa, yani kemik cilt bütünlüğünü bozmuşsa
• Aynı bölgede damar-sinir yaralanması ya da çok parçalı bir kırık varsa
• Uzun süreli hareketsizliğin ciddi risk taşıdığı durumlarda — özellikle ileri yaşta kalça kırıklarında erken ayağa kaldırma önceliklidir

Kırık cerrahisi ve sabitleme yöntemleri hakkında ayrıntılı bilgi için travma ve kırık cerrahisi sayfasını inceleyebilirsiniz.

İyileşmeyi Yavaşlatan Etkenler

Aynı kırık iki farklı kişide aynı sürede kaynamayabilir. Süreci olumsuz etkileyen başlıca etkenler:

• Sigara: Kemik iyileşmesini bozan en sık bildirilen etkenlerden biridir; kaynama süresini uzatabilir
• Diyabet ve kontrolsüz metabolik hastalıklar
• Yetersiz beslenme, düşük protein alımı, D vitamini eksikliği
• İleri yaş ve kemik erimesi (osteoporoz)
• Kırık bölgesinin fazla hareket etmesi — sabitlemeye uyulmaması
• Bazı ilaçlar (hekiminize kullandıklarınızı mutlaka bildirin)

Alçılı Dönemde Nelere Dikkat Edilmeli?

• Kolu ya da bacağı mümkün olduğunca kalp seviyesinin üzerinde tutmak şişliği azaltır
• Alçı içindeki parmakları düzenli hareket ettirmek dolaşımı destekler
• Alçıyı ıslatmamak, içine cisim sokup kaşımamak gerekir
• Hekimin izin verdiği ölçüde komşu eklemleri (omuz, kalça, parmaklar) çalıştırmak sertleşmeyi önler

Vakit kaybetmeden hekime başvurmayı gerektiren durumlar: giderek artan ve ağrı kesiciyle geçmeyen ağrı, parmaklarda morarma ya da solukluk, artan uyuşma, alçının altından gelen kötü koku veya akıntı, ateş. Bu belirtiler alçının fazla sıkması ya da bir komplikasyon gelişmesiyle ilgili olabilir.

İyileşme Ne Kadar Sürer?

Süre kemiğe, kırığın tipine ve kişiye göre değişir. El–bilek bölgesindeki kırıklar genellikle daha kısa sürede kaynarken, uyluk ve kaval kemiği gibi büyük kemiklerde süreç daha uzundur. Çocuklarda iyileşme erişkinlere göre belirgin biçimde hızlıdır. Bu nedenle "kaç haftada iyileşir" sorusunun tek bir yanıtı yoktur; takip röntgenleri ve muayene yol gösterir.

Kaynama Gecikirse

Beklenen sürede kaynama görülmezse gecikmiş kaynama, iyileşme tümüyle durmuşsa kaynamama (psödoartroz) söz konusu olur. Bu durumda sabitlemenin gözden geçirilmesi, kemik grefti uygulanması ya da farklı bir cerrahi yöntem gerekebilir. Erken fark edilmesi tedaviyi kolaylaştırdığı için takip randevularının aksatılmaması önemlidir.

Kırık Sonrası Hareket Kazanımı

Uzun süre hareketsiz kalan eklemde sertlik, çevresindeki kaslarda ise erime gelişir. Bu nedenle sabitleme dönemi bittikten sonra fizik tedavi ve egzersiz süreci en az kırığın kendisi kadar önemlidir. Eklem hareket açıklığının geri kazanılması, kas gücünün artırılması ve dengenin yeniden kurulması aşamalı biçimde planlanır. Benzer bir kademeli yaklaşımı diz protezi sonrası iyileşme yazımızda da bulabilirsiniz.