Dizden Ses Gelmesi: Çıtırtı ve Kütürtü Ne Zaman Önemlidir?

Merdiven çıkarken, çömelip kalkarken ya da dizi bükerken gelen çıtırtı, kütürtü veya sürtünme sesi, ortopedi muayenesinde en sık duyulan sorulardan biridir. Tıpta krepitasyon olarak adlandırılan bu ses birçok kişide yıllarca hiçbir yakınmaya yol açmadan sürer. Belirleyici olan sesin kendisi değil, ona eşlik eden şikayetlerdir.

Ses Nereden Gelir?

• Eklem sıvısındaki gaz kabarcıkları: Eklem hareket ettiğinde sıvının içindeki basınç değişir ve küçük kabarcıklar tek seferlik bir "çıt" sesi çıkarır. Bu ses birkaç dakika geçmeden tekrarlanmaz ve zararsızdır.
• Yumuşak dokuların kayması: Diz kapağı çevresindeki tendon ve bağlar, hareket sırasında kemik çıkıntılarının üzerinden geçerken hafif bir tık sesi oluşturabilir.
• Kıkırdak yüzeyinde pürüzlenme: Diz kapağının arkasındaki ya da eklem yüzeylerindeki kıkırdak inceldiğinde, hareketle birlikte süren bir hışırtı veya kumlanma hissi ortaya çıkar. Bu tablo diz kapağı ağrısı ve kireçlenme ile birlikte görülebilir.
• Menisküs ya da serbest parça: Yırtık bir menisküs parçası veya eklem içinde serbest kalmış bir kıkırdak parçası, sesle birlikte takılma ve kilitlenmeye yol açabilir.

Ağrı, şişlik ya da takılma olmadan dizden gelen ses çoğu zaman bir hastalık belirtisi değildir. Sesi durdurmak için dizi zorlayarak çıtlatmaya çalışmak ise önerilmez.

Ne Zaman Muayene Gerekir?

Sesle birlikte ağrı, dizde şişlik, takılma ya da dizin bir anda boşalması hissi varsa veya ses bir burkulma ya da darbenin ardından başladıysa değerlendirme gerekir. Muayenede sesin dizin hangi bölümünden geldiği ve hangi hareketle ortaya çıktığı belirlenir; gerektiğinde röntgen ve MR ile kıkırdak ve menisküs incelenir. Bir yaralanmanın ardından başlayan ses ve takılma, özellikle menisküs yırtığı açısından araştırılır.

Tedavi

Yakınma oluşturmayan ses için tedavi gerekmez. Ağrının eşlik ettiği durumlarda tedavi, sesin nedenine yöneliktir: uyluk ön kaslarını ve kalça kaslarını güçlendiren egzersizler diz kapağına binen yükü azaltır, fazla kiloların verilmesi eklem üzerindeki baskıyı hafifletir. Kıkırdak hasarı ya da menisküs yırtığına bağlı takılmalarda, uygun hastalarda diz artroskopisi ile kapalı yöntemle tedavi seçenekleri değerlendirilir.