Yaşlılarda Kalça Kırığı: Neden Zamanla Yarışılır?

Genç bir kişide kalçanın kırılması için yüksekten düşme ya da trafik kazası gibi büyük bir darbe gerekir. İleri yaşta ise durum farklıdır: kemik yoğunluğu azaldığı için ev içinde, kendi boyu hizasından yaşanan basit bir düşme bile uyluk kemiğinin kalçaya yakın bölümünü kırabilir. Bu nedenle kalça kırığı, yaşlılıkta en sık karşılaşılan ciddi ortopedik yaralanmalardan biridir.

Kalça kırığında asıl sorun yalnızca kemiğin kırılmış olması değildir. Kırık, hastayı yatağa bağlar; hareketsizlik ise akciğer sorunları, damar içi pıhtı, bası yarası ve kas gücü kaybı gibi ikincil sorunları hızla beraberinde getirir. Tedavideki temel hedef bu yüzden hastayı mümkün olan en kısa sürede yeniden ayağa kaldırmaktır.

Belirtiler

• Düşme sonrası kasıkta ve kalçada şiddetli ağrı
• Ayağa kalkamama ya da o bacağa yük verememe
• Kırık tarafındaki bacakta kısalma ve ayağın dışa dönük durması
• Kalçayı döndürmeye çalışırken keskinleşen ağrı
• Bölgede şişlik ve morarma

Her kalça kırığında hasta yürüyemez hâle gelmez. Kemiğin yerinden ayrılmadığı bazı kırıklarda kişi topallayarak yürüyebilir ve yakınmasını "bel ağrısı" ya da "kasık çekmesi" diye tarif edebilir. Düşme sonrası geçmeyen kasık ağrısı, yürüyebiliyor olsa bile değerlendirilmelidir.

Tanı

Tanı muayene ve düz röntgenle konur. Röntgende görülmeyen ancak şikâyetleri süren hastalarda kırık çizgisini göstermek için MR ya da tomografi istenebilir; ince kırıklar ilk filmde her zaman seçilemez. Aynı değerlendirmede düşmenin nedeni de araştırılır: tansiyon düşmesi, ritim bozukluğu, denge sorunu, görme azlığı ya da kullanılan ilaçlar tabloya katkıda bulunmuş olabilir.

Kırığın Yeri Tedaviyi Belirler

Uyluk kemiğinin üst ucundaki kırıklar, kırığın hangi bölgede olduğuna göre farklı yollarla tedavi edilir:

Femur boynu kırıkları

Kırık, uyluk kemiği başının hemen altındaki dar bölgede yer alır. Bu bölgenin kanlanması kırıkla birlikte bozulabildiği için, kemik uçları belirgin biçimde ayrılmışsa çivi-vida ile tespit yerine protez tercih edilir. Hastanın yaşına ve ameliyat öncesindeki hareket düzeyine göre yalnızca uyluk başının değiştirildiği yarım protez ya da total kalça protezi uygulanabilir. Kemik uçları yerinden ayrılmamışsa vidalarla tespit gündeme gelir.

Trokanterik (kalça yan çıkıntısı) kırıklar

Kanlanması daha iyi olan bu bölgedeki kırıklar genellikle tespit yöntemleriyle tedavi edilir: kemik kanalına yerleştirilen çivi ve kalça başına giden vida ile kırık sabitlenir, hasta erken dönemde yük vermeye başlayabilir.

Hangi yöntem seçilirse seçilsin amaç aynıdır: hastayı yatağa mahkûm etmeden, güvenli biçimde ayağa kaldırmak. Kemik iyileşmesinin nasıl ilerlediğini kemik kırığı nasıl iyileşir yazımızda ele aldık; ameliyat sonrası süreç için kalça protezi sonrası iyileşme yazımız yol gösterici olabilir.

Ameliyat Neden Geciktirilmemeli?

Kalça kırığında cerrahi, hasta ameliyata uygun hâle gelir gelmez planlanır. Bekleme süresi uzadıkça yatak istirahatine bağlı sorunların olasılığı artar. Ameliyat öncesinde kan sulandırıcı kullanımı, kalp ve akciğer durumu ile şeker kontrolü gözden geçirilir; gerekli görülürse ilgili bölümlerden görüş alınır. Bu hazırlık, ameliyatı ertelemek için değil, güvenli biçimde öne almak için yapılır.

"Yaşı ilerlemiş, ameliyata dayanamaz" düşüncesiyle cerrahiden kaçınmak çoğu zaman hastayı korumaz. Ameliyatsız izlenen kalça kırıklarında hareketsizliğe bağlı sorunlar daha sık görülür. Karar, hastanın genel durumu ve eşlik eden hastalıkları değerlendirilerek birlikte verilir.

Ameliyat Sonrası Süreç

• Erken hareket: Uygulanan yönteme göre çoğu hasta ilk gün fizyoterapist eşliğinde yatak kenarına oturur ve destekli adım atar
• Ağrı kontrolü: Yeterli ağrı kontrolü olmadan hareket başlatılamaz
• Pıhtı önleyici tedavi ve ayak bileği pompa hareketleri
• Solunum egzersizleri ve gün içinde sık pozisyon değişimi
• Beslenme desteği: Protein ve D vitamini eksikliği iyileşmeyi geciktirir
• Rehabilitasyon: Yürüyüş mesafesinin ve kas gücünün kademeli artırılması

İkinci Kırığı Önlemek

Bir kalça kırığı geçirmiş olmak, ikinci bir kırık için önemli bir risk göstergesidir. Bu nedenle tedavi ameliyatla bitmez:

• Kemik erimesinin değerlendirilmesi: Kemik yoğunluğu ölçümü ve gerekiyorsa tedavinin başlatılması — ayrıntılar kemik erimesi ve kırık riski yazımızda
• D vitamini ve kalsiyum düzeylerinin hekim kontrolünde düzenlenmesi
• Ev güvenliği: Kayan halıların kaldırılması, banyoya tutunma barı ve kaymaz paspas, gece aydınlatması, eşiklerin ve kabloların düzenlenmesi
• Denge ve güç egzersizleri: Düzenli yürüyüş ve hekimin uygun gördüğü denge çalışmaları
• Görme ve ilaç kontrolü: Gözlük numarasının güncellenmesi, baş dönmesi yapan ilaçların gözden geçirilmesi
• Uygun ayakkabı: kaymaz tabanlı, arkası kapalı, topuksuz

Kalça ağrısının kırık dışı nedenleri için kalça kireçlenmesi ve kasık ağrısı yazılarımıza, kırık tedavisinde izlediğimiz genel yaklaşım için travma ve kırık cerrahisi sayfamıza göz atabilirsiniz.